Terug naar de zoekresultaten

Foto's

prof. dr. Herman Pleij

Speakers Academy®/©Evert Jan Daniels


Wishlist

Er zijn geen sprekers in uw wishlist.

prof. dr. Herman Pleij

prof. dr. Herman Pleij

prof. dr. Herman Pleij

Cultuurhistoricus
Taal : Nederlands

  • Categorieën

  • Geschiedenis
    • Vaderlandse geschiedenis
  • Kunst & Cultuur
  • Inzetbaarheid

  • Lezing
  • Onderwerpen

  • Historische Nederlandse Letterkunde
  • Volksliteratuur en –cultuur
  • Cultuurhistorische onderwerpen
  • Nederlandse mentaliteiten en de nationale beschavingsgeschiedenis

Prof dr. Herman Pleij studeerde Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde in 1979 op 'Het Gilde van de Blauwe Schuit. Literatuur, volksfeest en burgermoraal in de late middeleeuwen' (herdrukt in 1983 en 2009). Deze studie gaat in het bijzonder over carnavalsteksten en de betekenissen van het tijdelijk vestigen van omgekeerde werelden. Van 1981 tot 2008 was hij hoogleraar in de Historische Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij

Lees meer

Prof dr. Herman Pleij studeerde Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde in 1979 op 'Het Gilde van de Blauwe Schuit. Literatuur, volksfeest en burgermoraal in de late middeleeuwen' (herdrukt in 1983 en 2009). Deze studie gaat in het bijzonder over carnavalsteksten en de betekenissen van het tijdelijk vestigen van omgekeerde werelden. Van 1981 tot 2008 was hij hoogleraar in de Historische Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hij was daar van 1990 tot 1992 decaan van de Faculteit der Letteren. In 1993 werd Herman Pleij onderscheiden door de Belgische regering met de Francqui-leerstoel voor buitenlanders en in 2000 door de Katholieke Universiteit Brussel met een eredoctoraat. Bij zijn afscheid van de universiteit werd hij koninklijk onderscheiden als Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Herman Pleij is vooral geïnteresseerd in volksliteratuur en -cultuur, toneel, de rederijkers, de betekenis van de vroege drukpers, de ontwikkeling van een burgermoraal en van Nederlandse identiteiten in het algemeen.

Herman Pleij maakte in 1991 een zesdelige radio- en tv-serie voor TELEAC onder de titel 'Sprekend over de middeleeuwen', waarvan ook een boek gemaakt is onder dezelfde titel. Bij NRC-Academy verschenen twee afzonderlijke CD-boxen met hoorcolleges over de Middeleeuwen (2005) en over de Cultuurgeschiedenis van Nederland (2010). Bij LuisterWijs in Leusden kwam in 2012 een CD-box uit over Erasmus. Herman werkte ook mee aan de CD-box over de Nederlandse Geschiedenis van het Historisch Nieuwsblad (2010).

Herman schrijft tevens in dag- en weekbladen over cultuurhistorische onderwerpen. Essays over Nederlandse mentaliteiten en de nationale beschavingsgeschiedenis zijn verzameld onder de titel 'Het Nederlandse onbehagen' (1991), 'Hollands welbehagen' (1998), 'Tegen de barbarij' (1999), 'De herontdekking van Nederland' (2003), alle herdrukt, en het meest recent 'Erasmus en het poldermodel' (2005). Verder heeft Herman verschillende boeken uitgebracht waaronder het meest recent: ‘Anna Bijns, van Antwerpen (2011) en ‘Moet kunnen. Op zoek naar een Nederlandse Identiteit’ (2014). 

Herman weet op een bevlogen manier de interesse van het publiek te wekken voor onderwerpen als: middeleeuwse literatuur, cultuurhistorische onderwerpen en onze (historische) Nederlandse identiteit. Dit publiek bereikt hij bijvoorbeeld door het geven van lezingen en via de televisie. Zo is Herman onder andere regelmatig te zien in het programma ‘De Wereld Draait Door’, waar hij op een enthousiaste en begrijpelijke manier het publiek vertelt over de Nederlandse historie en zijn kijk geeft op de hedendaagse samenleving.

Samenvatting inklappen

Artikel ACADEMY® Magazine Winter 2015

Lees publicatie
Cover van De eeuw van de zotheid

De eeuw van de zotheid

ISBN: 978-90-351-3141-5
In de zestiende eeuw biedt de zot een aantrekkelijk houvast om van alles te regelen. Zo schept hij luidruchtig vertier dat de gevreesde melancholie kan dempen. Verder slaat hij door zijn gebrek aan wijsheid de grootste onzin uit, die ook benut kan worden om vileine kritiek te uiten: het is toch maar een gek die het zegt... Daarom nemen vorsten, stadsbesturen en schutterijen een zot in dienst om lucht te kunnen geven aan oplopende spanningen. Bovendien kan deze beroepsdwaas fungeren als antimodel voor de beschavingsidealen van de bourgeoisie. Wild gebarend op zijn stokpaardje demonstreert hij elk gebrek aan beheersing en goede manieren. Hij is de kampioen van het onderbuikse dat voor de beschaafde elite nu juist om de hoogste controle vraagt. Maar daarnaast is er ook de onnozele zot die door elk gebrek aan geleerdheid juist in staat blijkt tot wijsheid van de meest onbevangen soort. Om al die redenen worden professionele zotten en echte gekken in deze eeuw van de gevestigde burgermacht naar hartenlust uitgebuit – niet zelden geïnspireerd door de onsterfelijke zot van wie Erasmus de lof gezongen heeft. Al deze aspecten van de nar worden met verve geschetst in De eeuw van de zotheid.
Cover van Moet kunnen..

Moet kunnen..

Een kleine mentaliteitgeschiedenis van de Nederlander.

ISBN: 978 9085 713 425
Bestellen
Nederlanders zijn tolerante, zuinige en tamelijk vredelievende kooplui. Deze beeldvorming rond Nederlanders wordt vaak afgedaan als folklore. Toch zit er een kern van waarheid in, stelt Herman Pleij. Wij zijn echt een beetje zo. Nederland is nu eenmaal altijd een handelsnatie geweest. In onze rivierendelta was er ook weinig anders te doen dan handel drijven. In een meeslepend essay vertelt Pleij over zuinige Hollanders in zijn eigen familie, en over handelaren uit een ver verleden die niet wilden dat geloofszaken de handel zouden verstoren en natuurlijk op hun centjes letten. Hoe de Nederlandse identiteit is ontstaan uit de strijd tegen het water.
Cover van Gevleugelde woord

Gevleugelde woord

Bestellen
Al meer dan 35 jaar houdt Herman Pleij, hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde aan de UvA, zich bezig met de Nederlandse literatuur van de late middeleeuwen. Zijn vele publicaties, waaronder het proefschrift uit 1979 over het Gilde van de Blauwe Schuit, hebben tenslotte geresulteerd in dit volumineuze derde deel van de Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1400-1560. In dit niet alleen literair-, maar ook cultuurhistorisch werk staat de rederijkerskunst centraal met haar grote vertegenwoordigers Anthonis de Roovere, Anna Bijns en Eduard de Dene. Steeds ligt de nadruk op de mercantiele stadscultuur en op het feit dat, volgens de auteur, de laatmiddeleeuwse literatuur, ondanks de jonge drukpers, eigenlijk een orale literatuur was van spel, zang en voordracht. Dit in suggestieve, eigentijdse en kritisch-essayistische, zij het nogal wijdlopige stijl geschreven boek is, met zijn 100 zwart-witillustraties en 17 reproducties in kleur, ondanks het zakenregister, meer leesboek dan een naslagwerk, maar vraagt voor een goed begrip wel enige basiskennis van de laatmiddeleeuwse literatuur.
Cover van Dromen van Cocagne

Dromen van Cocagne

ISBN: 978-90-571-3733-4
Wat is er heerlijker dan wegdromen over een land dat bestaat uit louter voedsel? Waar varkens gebraden rondlopen met een mes in hun rug, ganzen gegrild geopende monden binnenvliegen en vissen zich geroosterd aan je voeten werpen? Waar de rivierbeddingen gevuld zijn met de heerlijkste wijnen, waar het altijd mooi weer is, waar alles van iedereen is en iedereen met je wil slapen? In de middeleeuwse literatuur werd bij voortduring geprobeerd het verloren paradijs te restaureren, vaak zelfs met imitaties van Adam en Eva. Men kleedde het paradijs aan tot een waar lustoord, dat ergens op aarde te vinden moest zijn. Cocagne heette het, of zoals men nu nog zegt: luilekkerland. In 'Dromen van Cocagne' laat Herman Pleij aan de hand van de belangrijkste teksten zien welke ideeën men er in een bepaalde tijd en streek op nahield over het volmaakte leven. In beeldrijke en meeslepende bladzijden reist Herman Pleij door de markante middeleeuwse verbeeldingen over overvloed en harmonie, naaktloperij en seksuele willigheid, die troost moesten bieden tegen de bitterheid van het dagelijks bestaan. Maar de teksten vonden ook andere toepassingen: ze waarschuwden tegen bandeloos en zedeloos gedrag en dienden daarmee vooral voor jongeren als leerschool.
Cover van Plaatsen van herinnering

Plaatsen van herinnering

Bestellen
Waarom zijn er alleen hunebedden in Drenthe? Of was deze provincie gewoon te arm om ze op te ruimen? Gelukkig blijken ze nog bruikbaar voor een Drentse identiteit. De plek bij de Karnemelksesloot waar Graaf Floris V in 1296 werd vermoord, is nauwelijks gemarkeerd. Toch groeide Floris in later eeuwen uit tot volksheld. Waarom ligt er dan alleen een herinneringstegeltje in een fietspad bij Muiderberg? En waarom leidde de Slag der Gulden Sporen bij Kortrijk tot een krachtig Vlaams zelfbewustzijn, terwijl de Friese overwinning bij Warns op de Hollandse graaf het niet verder heeft gebracht dan wat oubollige folklore? Sommige plekken van gewicht zijn zelfs geheel onbekend. De Westfriese Omringdijk is als inpolderkunst onovertroffen. Maar men kan er gewoon overheen fietsen, zonder te weten waarover men rijdt. Op deze verkennende wijze komen veertig gedenkplaatsen uit de Lage Landen aan bod in evenzoveel beeldend geschreven en geïllustreerde bijdragen.
Cover van Van karmijn, purper en blauw

Van karmijn, purper en blauw

ISBN: 9789044601008
Jonkvrouwen laten door de kleur van hun kleding weten wie hun favoriet is, ridders bevechten elkaar in felgekleurde wapenrokken, gilden en broederschappen hullen zich in kleurige uniformen om de onderlinge verbondenheid uit te drukken. Zo er één tijdperk bezeten lijkt van kleur, dan zijn dat de Middeleeuwen wel. Maar zien we dat wel goed? In Van karmijn, purper en blauw laats Herman Pleij niet alleen beeldend zien welke rol kleuren in vroeger tijden speelden, maar toont hij bovendien overtuigend aan dat de beweging om de wereld te ontkleuren ook na de Middeleeuwen allerminst aan kracht verliest.
Cover van Herontdekking van Nederland

Herontdekking van Nederland

ISBN: 9789044603125
Is het na duizend jaar poldermodel eindelijk genoeg geweest? Of wordt die behaaglijke manier van verkeren gewoon opgedrongen als je in een rivierdelta woont? Die permanente overlegcultuur, het zoeken naar draagvlakken, het vinden van compromissen en het steeds weer uitkomen in het midden: het poldermodel is inherent aan de nationale nederzettingsgeschiedenis. En wie daartegen is, is tegen Nederland. We zijn onvermijdelijk flexibel, tolerant en praktisch. Alleen soms even niet. Dan keert de hele samenleving zich kortstondig om in een dialectische oprisping met carnavalleske allure. Nadien keren we weer opgefrist terug in de vertrouwde orde en hervatten we het debat over tienden van procenten en een fraudebestendig paspoort. Wat een zegen om zo te mogen leven! Want waar ter wereld komen relatief zo veel mensen zo harmonieus aan hun trekken? In deze bundel zijn 25 ouden en nieuwe stukken bijeengebracht over Nederlandse eigenaardigheden. Over de collectieve mentaliteiten die we zelf - of anderen - graag adverteren en die veelal worden versleten voor 'volkskarakter', vanaf Willem van Oranje tot aan Pim Fortuyn.
Cover van Erasmus en het poldermodel

Erasmus en het poldermodel

ISBN: 978-90-351-2737-1
De geschiedschrijving bloeit. Maar waarom weet dan vrijwel niemand wie Erasmus is, wat het poldermodel voorstelt en waarom de regering niet in de hoofdstad zetelt? Kennelijk botst de belangstelling voor de eigen nederzettingsgeschiedenis met een zekere aversie tegen het nationale verleden. Liever vlucht men in de regionale historie of, veiliger nog, in die van de (eigen) stad of het (eigen) dorp. Beweegt men zich toch op het vlak van de nationale geschiedenis, dan bestaat de drijfveer eerder uit ontmaskering dan uit verwondering. Vaderlandse historici roepen daarbij graag uit dat niemand iets aan geschiedenis heeft, maar waarom wordt die quasi terloops uitgesproken stelligheid zo weinig weerlegd? Zo kan men uit de geschiedenis heel goed leren dat deze een graaibak is voor de motivering van allerlei fraais en vreselijks, wat niet gek is om aan jongeren te onderwijzen en aan ouderen voor te houden. In dit essay onderzoekt Herman Pleij de verbintenis tussen heden en verleden aan de hand van het dwingende verband tussen Erasmus en een herzien poldermodel.
Cover van Zwemmen er haaien in de slotgracht?

Zwemmen er haaien in de slotgracht?

ISBN: 978-90-468-0418-6
Ridders en kastelen spreken tot de verbeelding. Zo spelen kinderen vaak riddertje en de bezoekersaantallen van het Muiderslot liegen er niet om: ieder jaar bezoeken veertigduizend kinderen het slot. De leukste, meest interessante vragen die zij daar stelden, zijn verzameld in dit nieuwe deel van de vragen-van-kinderenserie. En wie kan die vragen beter beantwoorden dan middeleeuwenspecialist Herman Pleij. Vragen als "Hoe werd een kasteel gebouwd?", "Is een harnas zwaar?", "Wat deden jonkvrouwen bij een toernooi?" geven de mogelijkheid om alles te vertellen over ridders, kastelen en jonkvrouwen. Daarnaast bieden antwoorden op vragen als "?", "Moesten kinderen naar school?", "Hoe lang duurt het martelen, gemiddeld?" meer inzicht in de middeleeuwen. Want die omvatten veel meer dan ridders en kastelen alleen. Zo komen de kruistochten aan bod, de angst voor de duivel en het geloof dat de aarde plat was. Meesterverteller Herman Pleij beantwoordt de vragen op een boeiende en heldere wijze. In de boeken die hij voor volwassenen heeft geschreven, laat hij telkens een andere kant van de middeleeuwen zien. In 'Dromen van Cocagne' zijn het de fantasieën van mensen over het volmaakte leven en in 'Van karmijn, purper en blauw' heeft Pleij zich in de kleuren van de middeleeuwen verdiept. Aan de hand van de vragen van kinderen ontsluit hij weer andere aspecten van de middeleeuwen. Dat maakt 'Zwemmen er haaien in de slotgracht?' niet alleen bijzonder leuk voor kinderen, maar zeker ook voor volwassenen.
Cover van De Verdieping van Nederland

De Verdieping van Nederland

ISBN: 978-90-764-5265-4
Publicatie behorende bij de gelijknamige vanaf 31 maart 2005 aldaar gratis te bezichtigen permanente expositie van de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief, over 1000 jaar Nederlandse geschiedenis, taal en cultuur aan de hand van hun mooiste en meest uitzonderlijke boeken en archiefstukken. In het boekje staan veertig topstukken afgebeeld, vaak met meer kleurenillustraties, voorzien van informatieve teksten (in het Engels en Nederlands), sommige geschreven door bekende Nederlanders als Nelleke Noordervliet, Anil Ramdas, Rudy Kousbroek en Jan Mulder. Met o.a. de eerste druk van de Statenbijbel, de Beatrijs, Der Naturen Bloeme van Jacob van Maerlant, De bekentenis van Balthasar Gerards' moord op Willem van Oranje, een reisverslag van Abel Tasman, de Vrede van Munster, een tekening van drie Perzische hengsten die de Japanse shogun in 1756 van de VOC verlangde, een foto van het eerste Nederlandse voetbalelftal uit 1894, dankbrieven aan Vadertje Drees, de Soevereiniteitsoverdracht aan Indonesie, en de eerste Nederlandse Donald Duck (1952). Fraai uitgegeven, rijk geillustreerd, boeiend en bijzonder boekje dat de Nederlandse geschiedenis mooi in beeld brengt.
Cover van Het Nederlandse onbehagen

Het Nederlandse onbehagen

ISBN: 978-90-533-3068-5
Nederlanders houden niet van spektakel, heldenverering en herdenkingen buiten de grenzen van de huiskamer. Kunnen we daarom niet schrijven en toneelspelen? Aandacht voor de eigen geschiedenis, cultuur en voor nationale sentimenten is niet erg populair. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. De echte wereld begint pas in het buitenland. Ongemerkt lijkt Nederland op weg een volstrekt unieke identiteit op te bouwen uit de ontkenning daarvan. Buitenlanders verbazen zich daar hogelijk over. In hun ogen heeft zich op de bodem van die vrijwel onbewoonbare moerasdelta een merkwaardige rijkdom aan cultuur en macht ontwikkeld. In Het Nederlandse onbehagen beschrijft Herman Pleij in verschillende essays het geworstel met de nationale identiteit de onbedwingbare moffenhaat, de afkeer van het literaire verleden, de onverteerbare oorlogserfenis en de bewonderende blik van buitenlanders.
Cover van Komt een vrouwtje bij de drukker

Komt een vrouwtje bij de drukker

ISBN: 978-90-351-3249-8
Literatuur van vroeger bestaat niet alleen uit wat wij nu nog mooi vinden. Vijf eeuwen geleden stelde men andere eisen aan verzonnen teksten. Bijvoorbeeld dat ze ware gebeurtenissen verwerkten. En dat ze leerden en amuseerden, ontroerden, attaqueerden en troostten – het liefst allemaal tegelijk. Maar altijd hoorden die teksten ergens bij, of het nu om feesten ging, om competities of om afrekeningen. Alleen door zulke situaties weer op te roepen kunnen oorspronkelijke betekenissen achterhaald worden. Ook van de teksten die men nu niet literair genoeg vindt. Vanaf het einde van de vijftiende eeuw speelde de drukpers hierbij een centrale rol. Literatuur werd een product voor de vrije markt. Om een publiek te vinden kregen teksten een wervende titel, illustraties, hoofdstukindelingen en vooral een aangepaste inhoud. In een negental artikelen probeert de auteur dit andere gezicht van de Middelnederlandse literatuur te laten zien. Vooraf gaat zijn afscheidscollege over de actieve rol van de Antwerpse dichteres Anna Bijns in het drukkersmilieu: Komt een vrouwtje bij de drukker…
Cover van Hollands welbehagen

Hollands welbehagen

ISBN: 978-90-571-3628-3
Een Nederlands volkskarakter bestaat niet, maar toch zijn er nationale eigenaardigheden. Die hebben van alles te maken met taal en nederzettingsgeschiedenis. Wonen en leven in een moerasdelta veronderstelt immers de aanmaak van een eigen overlevingspakket. In Hollands welbehagen waagt Pleij een poging onze collectieve mentaliteit te beschrijven zoals die blijkt uit driftig beleden verworvenheden als schaatsen en de sinterklaasviering. Veel aandacht besteedt hij aan het 'Oranjegedoe', het luidruchtig gecultiveerd nationalisme waarvan wij altijd meenden en beweerden niets te moeten hebben. Tenslotte gaat hij zelf ook gebukt onder het nationale gelijkheidsbeginsel, de superdemocratie, de polderkoorts en de dijkmanie - waardoor voetballen, studeren en besturen zo hun eigen kleuren gekregen hebben.
Cover van Tegen de barbarij

Tegen de barbarij

ISBN: 978-90-533-3836-0
Gezien over eeuwen proberen we ons steeds verder te verwijderen van de natuurlijke omgeving, driften en instincten. Beschaving is steeds meer gaan samenvallen met beheersing. Het ziet er zelfs naar uit dat we definitief gevangen zitten in de wens tot ultieme controle over alles wat het lichaam onberedeneerd lijkt te sturen. Maar soms worden we eraan herinnerd dat we daar in wezen niet op zijn gebouwd. Dan omarmen we weer kortstondig het spontane leven of wat daarvoor door moet gaan. De onvoorstelbare geweld erupties in de twintigste eeuw markeren natuurlijke protesten tegen de onweerstaanbare afname van het dagelijkse geweld in de samenleving. In tien stukken bespreekt Herman Pleij de tol van de denaturerende beschaving, die doorklinkt in de lokroep van de kudde, de ongebreidelde agressie en het emotioneel exhibitionisme. Hij werkt zijn gedachten nader uit aan de hand van wat zo zinloos 'zinloos geweld' heet, het geheel vervaagde kleurenbombardement van de jaren zeventig, de huil-tv, de behoefte aan God ongeacht of Hij bestaat, de hang naar nieuw irrationalisme, de exploitatie van Sinterklaas, moderne dierenliefde en de terugkeer van een even benepen als burgerlijke fatsoensrakkerij.

Kees Groenewoud

Mede dankzij jouw interessante lezing is de conferentie over Waddenzee werelderfgoed een succes geworden.
Ik heb onze samenwerking als erg plezierig ervaren.

Hoofd informatie, multimedia en expositie van Ecomare