Waarom 98% van AI in de zorg mislukt

Ik liep zenuwachtig de hospice binnen. Mensen die bijna doodgaan. Het voelde surrealistisch. Toen schrok ik op.

Uit een van de kamers klonk onbedaarlijk gelach. De verpleegkundige liep grinnikend de gang op en zag de verwarring op mijn gezicht. “Het leven is extreem hier. Soms heel verdrietig, maar vaak ook erg liefdevol en grappig.” Ik werkte toen als huishoudelijke hulp bij TSN Thuiszorg, als bijbaan naast mijn studie.

Met deze anekdote opende ik onlangs mijn lezing over AI bij de Associatie Hospicezorg Nederland. Tot grote herkenning van de zaal. Dat juist de hospicezorg mij vroeg om over AI te komen vertellen, zegt iets. Bijna elk domein in zorg en welzijn is bezig met AI.

De kloof tussen potentie en praktijk

Voordat ik een lezing gaf bij het Erasmus MC sprak ik met Michel van Genderen, internist-intensivist en medeoprichter van AI-ethieklab REAiHL. Zijn conclusie was nuchter: het overgrote deel van alle AI-innovaties in de zorg wordt nooit echt gebruikt. Innovaties sluiten vaak niet goed aan op de praktijk.

Dat is niet omdat de technologie niet deugt. AI kan diagnoses ondersteunen, risico’s voorspellen en administratie verlichten. Het potentieel is er. Maar de praktijk is weerbarstig.

Het ZIP-model

Op basis van gesprekken met zorgprofessionals, maangers en bestuurders zie ik steeds hetzelfde patroon. AI wordt geZIPt. Dat wil zeggen: het project heeft een fundamenteel probleem dat al bij de start had moeten worden opgemerkt. ZIP staat voor drie oorzaken:

• Zonder echt probleem. Het AI-model lost een vraagstuk op dat nauwelijks bestaat, of dat professionals al prima zelf oplossen.
• Inactief. Het model geeft een aanbeveling, maar het werkproces eromheen is niet veranderd.
• Perspectiefloos. Dit is de grootste categorie. Er is een tool aangeschaft, maar niemand heeft nagedacht over verandermanagement. Zijn gebruikers betrokken? Wat vraagt dit van hun vaardigheden? Hoe is de begeleiding georganiseerd?

De oplossing begint niet bij de technologie, maar bij drie vragen: Welk probleem lossen we op? Wat doen we met de uitkomst van het model? En hoe begeleiden we de invoering?

Wat dit betekent voor de zorg

De grote uitdaging voor zorg- en welzijnsorganisaties is niet meer het begrijpen van AI. Die fase zijn de meeste organisaties voorbij. De uitdaging is nu: hoe implementeer je het op een manier die wél werkt?

Dat vraagt om strategie, om investeringen in mensen en om het lef om processen fundamenteel te herzien. Niet alleen om tools in te kopen. Het goede nieuws: die kloof is te dichten. Maar dan moet je het ZIP-model kennen voordat je begint.