Wat de natuur ons leert over grensoverschrijdend gedrag
Als ik mijn tuin inloop en de kippen komen aanrennen in hun typische kippenloopje, met de kop vooruitgestoken en een achterlijfje dat de kop niet lijkt bij te houden, kan ik alleen vrolijk worden. Maar als doorgewinterde hobbyboer kunnen deze kippen me ook tot wanhoop drijven. Althans niet de kippen, maar een kleine grijze parasiet die op ze kruipt, de bloedluis. Nog geen millimeter groot belaagt deze mijt met duizenden mijn kippen en zuigt ze langzaam leeg. Ze zijn bijna niet te bestrijden, omdat ze zich terugtrekken in kieren van het hok om weer toe te slaan als het kan. Ze kunnen maanden zonder voedsel waardoor ze onuitroeibaar zijn.
Bloedluis, dat is storend en grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Onuitroeibaar lijkt het en als je denkt het onder controle te hebben duikt het weer op. Maandenlang zonder slachtoffers te maken, komt de kleine parasiet toch weer naar boven, wachtend op de juiste condities.
De talloze rapporten die afgelopen jaren zijn gepubliceerd naar aanleiding van escalaties bij ‘The Voice’, NOS-sport, universiteiten, zorg of gemeenten hebben één ding gemeen: ze focussen zich op de kip. De focus ligt op het slachtoffer. Meldsystemen, slachtoffers serieus nemen, het is een basis, maar eigenlijk moet de focus liggen op de bloedluis, de parasiet die de problemen veroorzaakt, de basis die niet op orde is, een hok dat te veel kieren heeft en een zitstok die niet goed geplaatst is.
We zijn goed in het beschrijven van problemen, we hebben er zelfs een instrument voor ontwikkeld: de commissie
Kernzaken aanpakken
Veel organisaties zijn gevoelig voor grensoverschrijdend gedrag. Het foute gedrag dat wordt beloond, instabiele teams, competitiegedrag dat wordt gestimuleerd en leidinggevenden die inhoudelijk uitblinken maar weinig kennis hebben van leiderschap. Daarnaast zit het in onze natuur om regelmatig ongepast gedrag te vertonen en grenzen te verkennen. Patronen in gedrag lijken makkelijk in ons dagelijks handelen te slijten. Er is een basis voor storend gedrag dat bij herhaling kan leiden tot grensoverschrijdend gedrag. Het is als een plagerijtje dat als het dagelijks wordt herhaald een vorm van pesten wordt of een grap die net iets te vaak wordt gebruikt. Maar we kunnen onze natuur niet de schuld geven dat het uit de hand loopt en collega’s slachtoffers worden van ons gedrag. Daarom moeten we de kernzaken aanpakken.
In de westerse wereld zijn we onderdeel van talloze sociale groepen variërend van privé, werk en online. We kunnen gemakkelijk een groep verlaten die ons niet zint en energie kost. Daardoor kunnen we ook de problemen van anderen negeren. Wegkijken zit niet in onze natuur, maar we hebben een wereld geschapen waarin dit makkelijk kan. Als een overleg ons leegvreet en al onze energie weg slurpt zijn we eerder geneigd om de deur achter ons dicht te trekken dan een discussie te starten over wat er is gebeurd. De collega die een opmerking maakt die niet kan, ontlopen we liever dan die collega aan te spreken.
In mijn werk met chimpansees heb ik geleerd dat gedrag altijd ter discussie wordt gesteld, hufters worden gecorrigeerd en degenen die zich storend gedragen worden met opgetrokken wenkbrauwen en een brom tot de orde geroepen. Wie niet leert van de eerste waarschuwing zal steeds duidelijker aangesproken worden. Er is geen ruimte voor energiezuigers, hufters en incapabele leiders. De groep corrigeert en dat begint in de basis.
Misschien mogen we iets meer naar de natuur kijken om iets te leren over ons eigen gedrag. We zijn goed in het beschrijven van problemen, we hebben er zelfs een instrument voor ontwikkeld: de commissie. Maar we vermijden het aanpakken van het probleem in de kern.
Wat ik als hobbyboer heb geleerd over de bloedluis, is dat je beter een nieuw hok kunt nemen dat beter is geconstrueerd en het oude afbreken en opstoken. Wat ik leer van de chimpansees, is dat we moeten stoppen met wegkijken en moeten beginnen met de problemen op te lossen die we zien.
Deze inhoud is beschikbaar na het accepteren van marketingcookies.
Van lezen naar luisteren?
De beste verhalen werken pas echt op een podium. Onze consultants adviseren je persoonlijk.