This site requires JavaScript to render the code.

Need to know how to enable JavaScript? Go here.

Speakers

Vernieuwing doet niet ter zake: verbetering, dat telt

prof. dr. Bas Haring

Alledaagse zaken op andere wijze belicht

Innoveren staat gelijk aan vernieuwen. Ik heb een wat lastige verhouding tot ‘het nieuwe’. Aan de ene kant hou ik ervan als mijn supermarkt een nieuw soort chips in de schappen heeft liggen dan wil ik die proeven; en ik heb ook al geprobeerd een Google-bril te bemachtigen. Zo’n bril die van je oog een videocamera maakt – en die nog veel meer kan. Maar aan de andere kant heb ik een hekel aan innovatie, hou ik van zaken die eeuwig hetzelfde blijven. Ik zet iedere ochtend op een haast rituele wijze koffie en ik moet er niet aan denken dat mijn manier van koffie zetten ooit vernieuwd wordt; ik heb een fotocamera die weliswaar digitaal is maar die nauwelijks te onderscheiden is van de meest klassieke, beste analoge camera ooit; en ik laat mijn broeken maken omdat ik nieuwe mode niet duld.

Hoe kan dit? Hoe kan het dat ik aan de ene kant innovatie omarm en het aan de andere kant verafschuw? Ik denk dat het antwoord is dat vernieuwing eigenlijk helemaal niet ter zake doet: verbetering, dat telt. Om te kunnen verbeteren zal je moeten vernieuwen: het bestaande kan slechts overtroffen worden door het nog niet bestaande. Maar soms zijn verbeteringen niet mogelijk en kan alles maar beter bij het oude blijven. Ik verwacht niet dat ik ooit op een betere manier koffie kan zetten en ik verwacht ook niet dat mijn maatbroeken ooit achterhaald of lelijk worden. Eens een mooie broek, altijd een mooie broek. Maar er zijn zaken die wel verbeterd kun – nen worden en precies daar is innovatie onontbeerlijk. Raadsel opgelost. Ik hou feitelijk van het goede en daarom hou ik soms van innovatie – daar waar verbetering nog mogelijk is. En hou ik er soms juist niet van – daar waar het beste al is gerealiseerd.

Vernieuwing is een stuk makkelijker dan menigeen denkt. Verbetering, dat is pas moeilijk. Sommige van mijn vrienden kicken erop hun kinderen nieuwe, nog nauwelijks bestaande namen te geven. Maanden zijn ze bezig met het zoeken naar een nieuwe naam, terwijl dat feitelijk nogal makkelijk is. Varzwol, Tjuuf en Plawie zijn voor zover ik kan overzien nog nooit gebruikte kindernamen. Het kostte me tien seconden ze te bedenken. Toch zijn mijn vrienden niet tevreden met deze nieuwe namen, omdat het geen goede namen zijn. Nieuw is eenvoudiger dan goed. Maar om het laatste gaat het.

Vernieuwing kan altijd. Er zijn oneindig veel denkbare en nog niet bestaande kindernamen, en in ieder domein kan altijd wel iets anders. Maar ik weet niet of verbetering ook altijd kan. Stel je voor dat de uitspraak “Alles kan altijd beter” waar is, dan is dat aan de ene kant plezierig. De boel zal niet stagneren, er zal altijd reuring zijn en steeds zal er geïnnoveerd worden – omdat het nog beter kan. Maar aan de andere kant is “Alles kan altijd beter” ook frustrerend. Het is blijkbaar nooit goed genoeg, en hoe goed we ons best ook doen, ook de volgende innovatie zal niet de ideale zijn.

Ondanks mijn wat ambivalente mening over innovatie – in de betekenis van vernieuwing – ben ik me er heus van bewust dat innovatie noodzakelijk is om überhaupt te kunnen verbeteren. Allicht heb ik dan ook regelmatig met innovatie te maken. Wie niet? Permitteer mij een drietal observaties over het proces van innoveren.

Eén: innovaties beginnen regelmatig met een brainstorm. Dat kan heus, maar doe het dan wel goed. De meeste brainstorms waar ik aan heb meegedaan zijn in – efficiënt en niet effectief. Mensen kakelen door elkaar heen en altijd is er één die de boventoon voert. Niet omdat hij (meestal is het een hij) de beste ideeën heeft, maar omdat hij nou eenmaal harder kakelt. En juist op het moment dat je een leuk idee denkt te krijgen, neemt weer iemand het woord en ben je het idee weer vergeten.

Een ander type brainstorm werkt veel beter: geef iedere deelnemer een briefje waarop hij of zij in alle rust ideeën opschrijft. Als je opgedroogd begint te raken wissel het briefje met je buurman of –vrouw, lees je of het nieuwe briefje inspirerende aanknopingspunten bevat, en schrijf je erop verder. De uitvinder van de brainstorm – Alex Osborn – wist al lang dat deze tweede brainstorm veel beter dan die eerste werkt. Al sinds de jaren 50, en desalniettemin brainstormt men regelmatig nog verkeerd. Zo wordt het nooit wat met die innovatie.

Observatie twee: veel mensen innoveren met elkaar. In groepen – virtuele groepen of fysieke groepen. “Laten we eerst eens kijken hoe anderen dit hebben gedaan?” En voor je het weet ben je aan het kopiëren in plaats van innoveren. Echte vernieuwing of verbetering komt soms voort uit eenzaamheid. In groepen kan het niet anders dan dat men elkaar kopieert, terwijl eenzaamheid dat niet toelaat. Ga eens naar een onbewoond eiland, zonder internet of mobiele telefoon en zie eens met wat voor oorspronkelijke ideeën u terugkomt.

En ten slotte nummer drie: mocht u ooit het idee krijgen “Dit kan veel beter”. Wacht dan niet en kom in actie. Ga iets doen. Wat heeft u te verliezen? Hoewel ik makkelijk praten heb. Ik ben een filosoof. Mijn acties zijn schrijven en spreken. Maar ik beloof u, als ik denk “Dit kan veel beter” dan kom ook ik in beweging.

prof. dr. Bas Haring

Alledaagse zaken op andere wijze belicht

Bas Haring is filosoof, schrijver van wetenschappelijk boeken, tv-presentator en als spreker geeft...

Offerte aanvragen Bekijk het profiel